miércoles, 30 de marzo de 2016

A CAPA DE CHELO IBERNAL EN L'ARTICO SE'N REDUZ TA O MINIMO DENDE 1979

O chelo de l'Ártico pareixe aber plegau a un masimo ibernal que ye o mas baixo en os rechistros por segundo anyo consecutiu, seguntes os datos d'o National Snow and Ice Data Center (NSIDC) e la NASA.
Cada anyo, a coraza d'augua de mar conchelada flotant en a pele de l'Océano Arctico e os suyos mars abidors(beins) se redite entre la primabera e lo estiu e torna a creixer en os meses d'agüerro e ibierno, aconseguindo o suyo punt masimo anyal en febrer e april.
O 24 de marz, a estensión d'o chelo marin en l'Arctico aconsiguió un masimo de 14,52 millons de kilómetros quadraus, una estensión maxima d'ibierno que ye la mas redusita dende que prenzipioron os rechistros por satélite en 1979. Ye un poquet mas chicota que l'anterior récor de 14,54 millons de kilómetros quadraus que s’en ba midir l'anyo pasau. Os 13 masimos mas chicotz en os rechistros por satélite an ocurriu en os zaguers 13 anyos.
O nuevo minim istorico sigue a temperaturas elebadas récor en abiento, chinero y febrer en totz y en l'Arctico. A calor atmosferica probablement contribuyó a ista midida maxima mas baixa, con temperaturas de dica 6 graus centígrados por alto d'a meya en os bordes d'o casquete de chelo marino, an ye mas delgau, dició en un comunicau Walt Meier, un scientifico d'o chelo marino en o Centro de Vuelo Espacial Goddard d'a NASA en Greenbelt, Maryland.
Os patrons d'aire en l'Arctico entre chinero e febrer tamién estioron desfaborables t'o creiximiento d'o chelo pus trayoron l'aire calient dende o sud e frenoron a espansión d'a capA de chelo. Pero en zaguera istancia, ra qual cosa probablement va a chugar un papel mas important en a eboluzión beniente d'a extensión masima de l'Ártico ye o caldeamient d'as auguas ozeanicas, dizió Meier.
"Ye probable que baigamos a seguir beyendo masimos ibernals mas chicotz en o futur pus, amás d'un ambient mas calido, o mar tamién s'a caldeau y no premitirá a o borde d'o chelo amplar mes ta o sud d'o que gosaba(yera usual) ", dició Meier.

"Encara que l'aduba maximo d'o chelo marino puede camvear muito cada anyo dependendo d'as condizions d’orache de l'hibierno, semos veyendo una tendenzia descendente sinificatiba, e que’n zaguera instanzia ye relazionada con o caldeamiento de l'atmosfera e los ozéanos. "Dende 1979, ixa tendencia a dau puesto a una perda d'una capa de chelo marin en ibierno que ye mas d'o dople d'a grandaria de Texas".

martes, 22 de marzo de 2016

A ORA D'A PLANETA


Torre de El Salvador


Iste pasau cabo de setmana,s' a zelebrau a clamata "Ora d´0 Planeta".Totas as instituzions aragonesas s'an sumau un anyo mas a ra ora d'a planeta conbocada per WWF ta iste sabte, a ras 20.30, con o lema 'Agora ye o moment', a o que cada begada responden mas interpresas pribadtas, supermercaus y grans superfizies.
Manimenos en ista ocasión a 'Ora d'a planeta' ha pasau prauticament desaperzibida en a capital aragonesa a causa d'a fuerte tronada que s'ha aduenyau d'a ciudat en ixa francha d’inte.
O Gubierno d'Aragón ha amortau a suya siede de l'edificio Pignatelli, o Concello de Zaragoza a suya en a plaza d'o Pilar y a Universidat de Zaragoza a iluminazión esterior de l'edifizio Paraninfo.
Por a suya parte, l'Asociación d'Interpresarios d'Hotels de Zaragoza y a suya Provincia, s'incorpora por primer anyo a la iniziativa con fazions de difusión entre os suyos establimientos afiliaus, que a aconseguiu o compromis d'amortar as luzes d'os cartels luminosos asinas como d'as propias usinas.
O Concello de Teruel, un anyo mas, tamién s'adhiere a la campanya, conbidando a os ziudadans a que se sumen con chicotas fazions y amortando beluns d'os puestos mas emblematicos. En a ciudat, tamién s'an quedau sin iluminazión a Seu, a Ilesia de Santo Martín e la Torre d'o Salvador.
En Uesca, o Concello ha amortau a iluminación d'a frontera d'o Casino y a Diputación a de totz os suyos edifizios instituzionals, mientres que en a localidat oscense de Chaca o Conzello no a iluminau pas o fosal d'a Ciudadela ni as fronteras d'a Seu, Torre d'o Reloch y Casa Consistorial.
A Ora d'a Planeta 2016' quiere clamar o ficacio sobre feitos transcendentals que fan encara mas urchent l'acción, como a sinyatura de l'Alcuerdo de París d'o pasau mes d'aviento, que ubre o camín ta que o calentamiento global no exceda os 2 graus centígrados, u que 2015 aiga estau l'anyo mas calido dende que i hai rechistros.
A iniziativa d'amortar as luzes, que prenzipió fa dez anyos en Sidney como un cenyo simbolico ta clamar o ficacio sobre o cambeo climatico, s'ha conbertiu en un d'os mayors mobimients ambientals d'a istoria.
En 'a Oora d'a Planeta' de 2015 participoron mas de 7.000 ciudatz de 172 países, 2.000 colechios, amortoron as suyas luzes 10.400 monumentos y edificios emblematicos, se realizoron 620.000 accions individuals y se celebroron uns 70.000 eventos en a nueit.
En Espanya mas de 260 ciudatz, incluindo todas as capitals de provinzia, amortoron as suyas monumentos mas emblematicos como símbolo de luita contra o cambeo climatico.Resultado de imagen de cambio climatico 2015,Resultado de imagen de cambio climatico 2015

domingo, 6 de marzo de 2016

OSCAR WILDE


Oscar Wilde, nasció o 16 dOtubre de 1854 en Dublín e  muerto o 30 de Nobembre de 1900 en París, fuet un escribano irlandés.
Ba escribir una serie de comedias lebement irónicas, dentre istas Una muller sensa importanzia, A importancia de clamar-se Ernesto. Os suyos contos tal que O príncipe feliz, O roxinyol e la rosa son duna belleza indezible. Entre as romanzas, son sobrebuenas O retrato de Dorian Gray e O crimen de Lord Artur  de Saville. A suyaa lírica adiba grand profundidat na Balada da grachola de Reading e no frachmento De profundis.

En Mai de 1895, dimpues de tres polémicos feitos, fuet condenau a dos anyos de garchola, con treballs forzaus, per "fer autos inmorals con dibersos mesaches". As condizóns das prisóns na Inglaterra yeran estremament cruelas. Wilde escribió una denunzia longa e mordaz contra un zagal clamau Bosie, publicata no libro De profundis, acusando-lo de aber-lo arruinau. Bosie yera o apellito dun d os aimants dell. Foi o pai de Bosie o que lebo a Oscar Wilde ta o tribunal de chustizia.


THE BALLADE OF REDING'S GAOL

VI
 In Reading gaol by Reading town
 There is a pit of shame,
 And in it lies a wretched man
 Eaten by teeth of flame,
 In a burning winding-sheet he lies,
 And his grave has got no name.
 And there, till Christ call forth the dead,
 In silence let him lie:
 No need to waste the foolish tear,
 Or heave the windy sigh:
 The man had killed the thing he loved,
 And so he had to die.
 And all men kill the thing they love,
 By all let this be heard,
 Some do it with a bitter look,
 Some with a flattering word,
 The coward does it with a kiss,
 The brave man with a sword
VI
En a garchola de Reading bi a
una cruela i infame fuesa.
Chace allí un miserable
que dients de flama estricallan.
Ye en un sudario de foc
y chace nuna fuesa anonima.
Descanse peren allí en silenzio
mientres Cristo clama ra muerte.
No pas bi a qué rugiar glarimas locas
ni finxir sospiros sinzers:
Er mató tot o que aimaba
y tenió qué morir por ixo.
I ista verdat sientan-la totz:
Que totz matan o que aiman.
Os belluns matan con o suyo odeo,
Os  atros con dulzas parolas:
O que ye cobarde, o faze con un beso.
Y o b alient, con una espada!


ZINCOMARZATA EN SARAGOSA



A festa d'a Cincomarzada ye ya un d'os itos d'os festechos populars d'a ziudat. En era, milars de saragosans acuden ta o Parque d'o Tío Chorche ta festechar una calendata historica, o 5 de marzo de 1838 quan os zaragozans priboron a invasión d'a ziudat por parte d'os echerzitos carlistas.

Ista festa, recuperata dimpués d'a ditadura à, dende a transizión democratica d'o nueso pays, un aer reibindicatiu. En ista chornada los coletius beinals y sozials que s'achuntan en o parque zelebran un díya de cholgorio, an reibindicazión i birolla ban d'a man. As penyas an un papell muito important en iste díya,, en o qual o goyo coletiu y o esprito ziudadan son os grans prenzipals.